μανόλης τριανταφυλλίδης

Η ΕΡΓΟΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΜΑΝΟΛΗ ΤΡΙΑΝΤΑΦΥΛΛΙΔΗ ΣΤΟ ΙΔΡΥΜΑ ΕΥΓΕΝΙΔΟΥ

 

Ο στρατευμένος της γλώσσας

 

Ο γλωσσολόγος Μανόλης Τριανταφυλλίδης (1883-1959) δεν αποτελεί ένα αίνιγμα για τα ελληνικά γράμματα, αφού από πολύ νωρίς διάλεξε το στρατόπεδο των δημοτικιστών.

Ο καθηγητής Γεώργιος Χατζιδάκις τού έμαθε τη μέθοδο, με την οποία μελέτησε τη γλώσσα του ελληνικού λαού. Ομως, ο Ελισαίος Γιαννίδης ήταν το φωτισμένο μυαλό που τον έμπασε στο πεδίο του μαχόμενου δημοτικισμού.

Τώρα, μία έκθεση με αυθεντικά τεκμήρια από την εργοβιογραφία του παρακολουθεί μια πορεία, όχι χωρίς εμπόδια, από τη γέννησή του ώς την ίδρυση της μεγάλης κληρονομιάς του, του Ινστιτούτου Νεοελληνικών Σπουδών. Το υλικό, που αποτελείται από επιστολές, έγγραφα, ημερολόγια, τετράδια, φωτογραφίες, θα βρίσκεται, ώς τις 27 του μήνα, στη Βιβλιοθήκη του Ιδρύματος Ευγενίδου (λεωφ. Συγγρού 387). Πραγματοποιείται με αφορμή το 8ο Συνέδριο-αφιέρωμα στον Μανόλη Τριανταφυλλίδη, που οργάνωσε, την περασμένη εβδομάδα, η Ελληνική Εταιρεία Ορολογίας, σε συνεργασία με το Καποδιστριακό Πανεπιστήμιο και το Ιδρυμα Ευγενίδου.

Νέο λεξικό Μπαμπινιώτη

Σαν «ένα σύμπαν που έχει μέσα πολλούς γαλαξίες». Ετσι παρομοίασε τη γλώσσα μας που «μας ταξιδεύει και πετάει μαζί με τη σκέψη μας» ο πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου Αθηνών, καθηγητής Γ. Μπαμπινιώτης παρουσιάζοντας προχθές το νέο του λεξικό, συνωνύμων και αντωνύμων της ελληνικής γλώσσας.

Από τις πιο συνηθισμένες δυσκολίες, όταν γράφουμε ένα κείμενο, είναι να αναζητούμε μια άλλη λέξη ώστε να μην επαναλάβουμε κάποια που έχουμε ήδη χρησιμοποιήσει. Αλλοτε, από ένα σύνολο λέξεων που ανακαλούμε στη μνήμη μας, δεν μπορούμε να πούμε με βεβαιότητα ποια είναι η καταλληλότερη γι’ αυτό που γράφουμε. Αλλες φορές πάλι δεν είμαστε σε θέση να εξηγήσουμε σε τι διαφέρουν κάποιες λέξεις που μας φαίνονται όμοιες στη σημασία ή δεν είμαστε σίγουροι πού πρέπει να χρησιμοποιήσουμε τη μία ή την άλλη.

 

Σε όλες αυτές τις περιπτώσεις δίνει απαντήσεις το Λεξικό Συνωνύμων- Αντωνύμων, που συντάχθηκε έτσι ώστε να ανταποκρίνεται στις γλωσσικές ανάγκες των ομιλητών της ελληνικής που θέλουν να είναι εύστοχοι, ακριβείς και επικοινωνιακά αποτελεσματικοί.

faber editing

Το άχθος της γλωσσικής επιμέλειας

Το άχθος της γλωσσικής επιμέλειας

Εν ονόματι των «καλών ελληνικών» τα κείμενα μπορεί να είναι
ανεκτά, αλλά η πατρότητά τους αποτελεί ζητούμενο


Του Άρη Μπερλή*


Υπήρχε κάποτε ένα ταπεινό αλλά απαιτητικό επάγγελμα, σχετικά άγνωστο στην ευρύτερη κοινωνία πέρα από το συνάφι των τυπογράφων, των εκδοτών και των συγγραφέων. Το επάγγελμα του διορθωτή τυπογραφικών δοκιμίων. (Τυπογραφικά δοκίμια λέγονται «τα προχείρως λαμβανόμενα αντίτυπα στοιχειοθετηθέντος κειμένου προς διόρθωσιν των τυχόν τυπογραφικών σφαλμάτων».) Δουλειά του διορθωτή ήταν να παραβάλλει τα δοκίμια με τα χειρόγραφα του συγγραφέα (για να εντοπίσει ενδεχόμενες παραλείψεις) και να σημειώνει λάθη ορθογραφικά ή καθαρά τυπογραφικά (σωστά διαστήματα μεταξύ των λέξεων, άνισες αράδες, κ.ά.). Βιβλίο δεν τυπωνόταν αν τα τελικά δοκίμια δεν έφεραν την ιδιόγραφη εντολή του διορθωτή (το περιβόητο «τυπωθήτω») και τα προσόντα αυτού του αφανούς επαγγελματία ήταν η άριστη γνώση της ορθογραφίας, ο ευλαβής σεβασμός του κειμένου, η αδιάπτωτη προσοχή και παρατηρητικότητα. Ο καλός διορθωτής είχε μια ιδιάζουσα και σπάνια ικανότητα: να παρακολουθεί το νόημα του κειμένου και ταυτόχρονα να διαβάζει μηχανικά ένα-ένα τα γράμματα των λέξεων, περιορίζοντας έτσι το ενδεχόμενο παρείσφρησης του «δαίμονα του τυπογραφείου».

Από την εμφάνιση της τυπογραφίας μέχρι σήμερα η πρακτική αυτή ήταν και παραμένει αποτελεσματική και ο διορθωτής, ως συντελεστής της άρτιας παραγωγής του βιβλίου, αναντικατάστατος. Στην Ελλάδα, το συνάφι των διορθωτών δημιούργησε τη δική του παράδοση.

E-mail

Η γλώσσα είναι το αμαρτωλό μας τραγούδι

Η γλώσσα είναι το αμαρτωλό μας τραγούδι

E-mailΕκτύπωση

Του Δημοσθένη Κερασίδη

Πώς ζει άραγε ο επιμελητής εκδόσεων; Στις μέρες μας σίγουρα «κατά τύχη». Ενώ μια ζωή ζούσε «κατά λάθος». Εξηγούμαι πάραυτα: όπως ο αγγειοπλάστης δουλεύει με τον πηλό, ο πυροσβέστης με τη φωτιά, ο συγγραφέας με τις λέξεις, έτσι και ο επιμελητής δουλεύει με το λάθος. Το λάθος είναι το πάθος του. Για την ακρίβεια, το σωστό είναι το πάθος του, γι’ αυτό και έχει ευαισθησία στο λάθος. Κι όταν αυτό το πάθος χρονολογείται από την εποχή της τυπογραφίας, τότε μάλλον είναι χρόνιο-αιώνιο. Αν και τω καιρώ εκείνω υπήρχε μόνο ο δικός μας Ανθρωπίδης… ο διορθωτής εννοώ.

Στην εποχή μας ο επιμελητής εκδόσεων ζει μια παράλογη μοίρα, ένα ζόρικο ριζικό θα έλεγα: ενώ από τη μια επιτέλους τον αναγνωρίζουν, τον τιμούν κατά κάποιον τρόπο και βλέπει, έστω κι από την κλειδαρότρυπα, το φως της δημοσιότητας –παρόλο που έχει μάθει πια να ζει με αυτάρκεια μες στη σπηλιά του–, από την άλλη τον παραγνωρίζουν και τον υποτιμούν κατά πολλούς τρόπους, γενικά υφίσταται τη μεγαλύτερη απαξίωση των τελευταίων τριάντα ετών – οικονομικά, ηθικά κτλ. Πριν προλάβει καλά καλά να βγει από την αφάνεια, καλείται, εκών άκων, να αναγεννηθεί από τις στάχτες του, διότι, αν και θεωρείται απολύτως απαραίτητος για τη διαδικασία παραγωγής του βιβλίου, που σημαίνει πως κινείται στο κέντρο του εκδοτικού χώρου, τελικά εξωθείται στο περιθώριο και στο σκοτάδι.

Και σαν να μην έφτανε αυτό, ζώντας –πιο σωστά, ασθμαίνοντας!– σε αυτή την τόσο τρυφερή, γεμάτη υπέροχες εκπλήξεις και υποσχέσειςεποχή, καλείται εκ των πραγμάτων να μετατρέψει την οδύνη του σε ωδίνη, να κάνει γέννα προσωπική και μέσα στη θυελλώδη συγκυρία της κρίσης να οξύνει την κρίση του… Παρότι τώρα πια έχει «σπίτι», έχει σύλλογο –όνειρο πολλών γενιών στο παρελθόν και εφιάλτης διαφόρων προσκυνημένων σήμερα–, είναι περισσότερο γυμνός από ποτέ.

 

Ο επιμελητής ως επαγγελματίας είναι επιφορτισμένος με το καθήκον να μετατρέψει σε βιβλίο το χειρόγραφο που το